حجت الاسلام و المسلمين حبيب اميني روحاني و نويسنده
خودش مي گويد طلبه فقيرست كه از سن 13 سالگي در كنار دروس جديد، طلبگي را شروع كرده است و اكنون 33 سال است كه در كنار مبحث آكادميك و هم عرض فعاليت هايي كه براي گذراندن يك زندگي لازم است به تحصيل و تحقيق درباره علوم اسلامي مشغول است. به اصطلاح از الف تا ي آنها را خوانده است . حتي كتابهايي را كه فعلا در چارچوب مباحث حوزوي نيست دست نخورده نمانده و آنها را ورق زده است .تاكنون بيش از 200 مقاله علمي، اجتماعي و فرهنگي و با موضوعات كاملا متفاوت نگاشته و منتشر نموده و در بسياري از آرشيوهاي مطبوعاتي ميتوان ردپاي قلمش را يافت. هفت عنوان كتاب را نيز آماده چاپ دارد و فكر مي كند اگر پولي فراهم باشد چه بهتر كه اين كتابهاي در آرزوي چاپ را، به فرزندان ماشين گوتنبرگ بسپارد. از ابتداي مطرح شدن موضوعات وابسته به بازاريابي شبكه اي مترصد فرصتي بوديم تا ضمن بررسي جهات مختلف اين نوع فعاليت اقتصادي – اجتماعي بتوانيم تمام ظرائف كاري آنرا در قالب ديدگاهي كاملا علمي و فقهي حضور صاحب نظران ديني و مراجع محترم تقليد تقديم كنيم. فرصتي مناسب فراهم شد تا با حجت الاسلام و المسلمين اميني به گفتگو بنشينيم. آنچه در پي مي آيد نوشتاري است از او ، كه تقديم شما دوستان عزيز ميشود.
از قلعه مرغي تا بازاريابي شبكه اي
در نامه اي سرگشاده خطاب به نمايندگان شوراي اسلامي
دوستان عزيز، سلام . اين جملات را پسرم، براي شما نوشته است:
" من يك طلبه هستم و پدرم نيز يك روحاني است. من در يكي از جنوبي ترين نقاط شهرم، در منطقه قلعه مرغي به دنيا آمده ام .زندگي ام همه با فقر نداري، سپري شده است و هيچ گاه نتوانسته ام حتي طعم يك زندگي معمولي را تجربه كنم...
شايد تعجب كنيد كه بگويم، من هنوز بلد نيستم پولهاي زياد از ما بهتران را بشمارم و نمي دانم بعد از عددهاي ميليوني آنان، چه عددي است؟
پدرم هميشه مي گفت، ما و دانشجويان، زيربناهاي انقلاب را چيده ايم و بهترين دوستان امام خميني ما بوده ايم ولي پدرم، هيچ وقت اين سوال اساسي مرا جواب نداد كه چرا بسياري از آنان و مردم هنوز از زندگي متوسطي نيز برخوردار نيستند و چرا نتوانسته اند پيشرفت اقتصادي داشته باشند؟ به هر حال، وقتي كه ميديدم پدرم هميشه از پاسخ به اين سوال طفره ميرود، من نيز، خيلي سربه سر او نمي گذاشتم و او را رها مي كردم تا اينكه يك روز ناگهان ....
بله يك روز ناگهان در برخي از روزنامه هاي كشور ديدم كه من ديگر نميتوانم، با پول شخصي خودم، حتي خريد كنم. اول رجوع كردم به پدرم و او به كتابهاي فقهي، تا ببينيم كه آيا يك فرد مسلمان ميتواند و حق دارد كه معامله كند يا خير؟!!! "
و سپس پدرم گفت پسر عزيزم، مثلاً نگاه كن به اين قسمت و اين تقسيم بندي ها را ببين كه :
1 – در كتاب لُمعه نوشته شده است : اگر انسان، با كسي قرار دادي را ببندد كه حاصل آن قرار داد براي او متضمن منفعتي باشد، جايز است عقد آن قرارداد.
الجعاله و هي صيغه ثمرتها تحصيل المنفعه بعوض مع عدم اشتراط العلم فيهما و يجوزاً علي كل عملٍ محللٍ ...(1)
جُعاله و آن صيغه اي است درباره قراردادي كه ثمره آن قرارداد بتواند منفعتي را حاصل شخص كند در مقابل چيزي، و اگر آن عمل، حلال باشد، حتي علم به نوع معامله، لازم نيست و فقط حليّت معامله شرط است.
O O O
2 – و در تحريرالوسيله امام، راجع به شبيه راديو و تلويزيون مثل كامپيوتر و اينترنت آمده است كه:
و منها، الراديو و التلفزيون و نحو هما.
مسئله 1 ) لهذه الا لات الحديثه، منافع محلله عقلائيه و منافع محرمه غير مشروعه و لكل حكمه، فجاز الانتفاع المحلله (2)
و درباره راديو و تلويزيون و شبيه آنها ( مثل كامپيوتر )، اينها مسائل مسحدثه اي است كه ميتواند منافع محلله عقلي داشته باشد و همينطور منافع غير مشروع و حكم آن اين است كه اگر منافع حلالي داشتند جايز است نفع بردن از آنها .
O O O
3 – و رواياتي كه در كتاب مكاسب محرمه و شرح آن و ساير كتب فقهي آمده است اين است كه:
ان الله اذا حرم شيأ حَرّمَ ثمنُهُ. (3)
خداوند وقتي كه چيزي را حرام كرد، خريد و فروش آن نيز حرام است ( و مطمئناً نه محصولات ارائه شده در نت ورك حرام است و نه خريد و فروشش، مثل طلا و مصداق مشخص حرام را ما هم قبول نداريم )
O O O
4 – در كتاب تبصره المتعلمين علامه حلّي آمده است كه :
في التجاره، و قد تجب اذالم يكن لانسان معيشه سواها.
و به تحقيق، واجب ميشود آن تجارت، زماني كه براي انسان راهي نباشد كه طلب معيشت كند.(4)
O O O
5 – و در كتاب معتقدالاماميه آمده است كه :
روا بود بيعِ آن چيز، كه روا بود بيع او ( يعني هر چيز كه بيع آن، عموميت عرفي دارد، خريد و فروشش جايز است.)
هر كه در اين صورت گويد كه صحيح نيست دليل بر او بود و ظاهر قرآن :" احلّ الله البيع " دليل است به صحت اين (5)
O O O
6 – در قانون اساسي آمده است كه :
اصل 46 : هر كس، مالك حاصل كسب و كار مشروع خويش است.
O O O
7 – و طبق بند سوم قانون تجارت:
هر قسم عمليات دلالي يا حق العمل كاري ( كميسيون ) و يا عاملي، ( معامله تجاري است.) (6)
و حال سوال پدرم اينست :
الف: اگر معامله من بر اساس اصل جعاله باشد؟
ب: اگر معامله من بر اساس اصل بيع و مصالحه اسلامي باشد؟(7)
پ: اگر من، چيزي را بخرم كه آن چيز حرام نباشد؟
ت: اگر كسب من بر اساس تحصيل معيشت باشد؟
ث: اگر معامله من حلال باشد؟
ج: اگر اصل مالكيت اسلامي در ايران محترم شمرده شود؟
چ: اگر حق العمل كاري نيز، هم بر طبق قانون و هم برطبق اصول مسلم اسلامي، نوعي تجارت است؟
ح: و اگر استفاده من از اينترنت و كامپيوتر براي كار مشروع حرام نباشد؟
آيا اينجانب مجاز به انتخاب كار خويش هستم يا خير؟
و اينك سوالات ديگر او:
- آيا بر طبق قانون هر ايراني نميتواند تجارت كند؟
- و آيا هر ايراني نميتواند تجارت خويش را خودش انتخاب نمايد؟
- در جايي كه پولهاي زيادي صرف خريد آدامس، بادكنك، كاكائو، شكلات، سيگار و غيره ميگردد، آيا خريد از طريق شبكه مجاز نيست؟
- استفاده اي كه يك شهروند ايراني از گرفتن حق العمل كاري ( كميسيون ) و خريد كالا، مي نمايد بهتر است يا زيانهايي كه از راه خريد آدامس و لوازم آرايشي و لوكس به كشور ميرسد؟
- آيا آنانكه خريد از "نت ورك" را موجب زيان به كشور ميدانند، تا به حال در مورد زيانهاي عظيم ورود سيگار و دودهاي حاصله از قراردادهاي صنعت خودرو نموده اند؟
- با چه مجوزي ورود سيگار به كشور ضررزا نيست و ورود كالا از طريق" نت ورك " و ورود كلاه هاي مباح نت وركي به كشور، داراي زيان باري عظيم است؟
قراردادهاي خريد صنعت خودرو، به طور مسلسل و مكرر، صورت مي گيرد و دود و ترافيك حاصله از آن، ساليانه باعث مرگ هزاران انسان مي گردد، روزنامه نگاران و بزرگواران از كنار آن، ساده عبور مي كنند، ولي در مورد بازاريابي شبكه اي، اين همه سروصدا ميشود؟!(8)
- چرا از كنار تجارت در مورد لوازم آرايشي، ادكلن، عطريات خارج، چاي و برنج خارجي، لوازم يكبار مصرف، آدامس، اسباب بازيهاي چيني براي كودكان و لوازم بازي خارجي با عمر كم، تجارت سوت و لوازم بي خاصيت براي بچه ها، كاكائو، تخم مرغ شانسي، انواع و اقسام بادكنك، انواع و اقسام عروسك، لاك، ماتيك، لوازم بلور، كفشها و لباسهاي چيني با عمر يك بار مصرف، ورود مواد اوليه نوشابه هاي گازدار – كه همگي اين نوشابه ها عامل پوكي استخوان، بيماري قند، چاقي، اختلالات معده و ... مي باشند – مواد اوليه پلاستيكي و آلومينيومي به منظور توليد روكشهاي چيپس و پفك، خريد بنزين به منظور توليد دود بيشتر و تأمين خريد از ذخيره ارزي، و ... چرا از كنار اينها ساده عبور ميشود؟ و فقط به بازاريابي شبكه اي پرداخته ميشود؟!
- آيا بيكاري عظيم و روز افزون نسل جوان، موجب اشاعه صنعت تجارت هاي اينترنتي است و يا صاحب كار بودن آنها ؟
- آيا بهتر نيست به جاي تعطيل تجارتهاي اينترنتي ، ابتدا مشكل بيكاري جوانان حل شود و سپس مسئله اين نوع تجارتها ؟
- آيا زماني كه مسئولين برخي از روزنامه ها در اوايل انقلاب ، به تعطيلي شركتهاي مضاربه اي همت گماردند ، ضرر و زيان ناشي از اين بگير و ببندهاي گسترده ، توسط دولت جبران شد كه اكنون تعطيلي جديدي انديشيده مي شود ؟ مگر مسئولين نميدانند كه اگر خسارت به كشور ، ظلم است ، عدم جبران زيان وارده به ملت نيز جرم است و بايستي در مقابل زيان وارده به ملت نيز ، در مقابل مسئولين بالاتر ، پاسخ گو باشد !!...(9)
- وقتي كه طلاي فرد و افرادي در فرودگاه ديپورت و يا مصادره ميگردد ، بايستي توجه نمود كه صرف مصادره ، مهم نيست ، بلكه اين نكته نيز مهم است كه اين طلاها بالاخره مربوط به افرادي در داخل اين مرز و بوم است و ممانعت از رسيدن حق آنان به آنها ، نيز ، خود مي تواند جرم و ذنبي از اين تلقي گردد . ( هم طبق شرع و هم طبق قانون )
- اگر گفته مي شود كه برخي در صدد ضرر و زيان به اين كشور هستند ، بايستي پرسيد كه بالاخره ورود مقداري كالايي تزئيني به كشور و جلوگيري از بيكاري جوانان اين مرز و بوم مهمتر است يا تجارت آزاد سيگار و دود بنزين و ورود ترافيك سوغات خارج ، به دليل معاملات بيرويه صنعت منتاژ خودرو و ساير معاملات بي هويت ديگر مندرج در بند 8 ؟
- آيا در نگاه مردم كشورهاي ديگر ، برخورد با يك تجارت آزاد خارجي ، آن هم بدين صورت و شكل ، ايران را در نگاه ديگران چگونه جلوه ميدهد ؟ و آيا اگر كساني در كشور ، به زعم آقايان در صدد زيان به مملكت هستند بهتر نيست كه تمامي عيوب اين تجارت ، ابتدا به بحث گذارده شود و سپس در صورت اثبات ، با جبران خسارات وارده به ملت توسط يك دستگاه مسئول ، مسئله تعطيلي ، اجرا شود ؟ نه اينكه حساب خسارات ملت به قيامت موكول گردد ؟
- و بالاخره كساني كه به اسم حمايت از كشور ، به تعطيلي اين نوع تجارتها همت مي گمارند ، آيا نميدانند كه خسارت به مردم اين كشور نيز ، خسارت به كشور است ، مردم نيز جزو سرمايه هاي ملي هستند ، و مصادره اموال آنان و تعطيلي كارشان ، اگر موجب زياني براي آنها بگردد ، در نهايت اين زيان نيز متوجه كل كشور مي گردد و اگر زيانهاي مرتبط بر اين نوع تعطيلي ها ، كه ايجاد هرج و مرج و دزدي و فحشا و غيره را به واسطه بيكاري در پي دارند ، نيك پيگيري شود خواهيم ديد كه مقامات مسئول در مقابل پيامدهاي حاصله از اين بيكاري ها نيز مسئولند و فقط مسئول تعطيلي نيستند !! در حقيقت كار اساسي ، حل اساسي مسئله است نه فقط صورت مسئله را پاك كردن و ايران را در نگاه كشورهاي آزاد ، بي منطق نشان دادن ....
و در آخر پدرم گفتند :
پس همه بايستي آگاه باشيم كه تعطيلي هر نوع كار اقتصادي سالم ، به تعطيلي درآمد اقشار محروم به خصوص جوانان اين مرز و بوم مي انجامد و برخورد با اين نوع كارها نيز ، نياز به حل مسئله بيكاري دارد نه ديگر روشهاي نه چندان تفكر شده .
و مسلم است كه اگر كساني بخواهند با اين حربه ها ، به خاطر به وجود آمدن بحران بيكاري در كشور ، كار خود را محق و قانوني بداند ، اين مسئله را نيز در نظر داشته باشند كه پيامد هر بحراني گريبان آنان را نيز خواهد گرفت .
و نهايتا اگر برخي از بزرگواران حتي اگر اين كار را جزو امور مخلوط به حرام نيز مي دانند در مجموع مي توانند با گرفتن خمس اين نوع كارها (10) ، هم بيكاري جوانان را حل كنند و هم مسائل شرعي آن را و البته در اين باره مراجع بزرگوار تقليد صاحب نظر هستند و بايستي اظهار نظر نمايند . ولي با فرستادن نمايندگان خود مي توانند با زوايا و پيچيدگي هاي فني اين كار نيز بيشتر آشنا شوند و اجازه دهند كه همانطوري كه استفتاء آزاد است چاپ بحث مكتوب ما با نمايندگان آن بزرگواران نيز آزاد باشد تا " نت ورك " نيز بتواند از مظلوميت خويش دفاع نمايد .
و باز فرمودند :
در ضمن اين جانب آمادگي دارم نظرات كارشناسي جمع آوري شده در اين چند ساله تحقيق را ارائه نموده و در حضور نمايندگان مراجع محترم و آيات عظام كه هميشه خاضع بزرگواري هاي آنان بوده ام ، به بحث و تبادل نظر طلبگي بگذارم .
ضمنا اينجانب به عنوان يكي از كمترين روحانيون _ هر چند كه در نظر برخي ، بنده هنوز درسهايم را نخوانده ام (11) _ مصرا معتقدم كه اين كار در باب جعاله و خمس و مصالحه جاي مي گيرد و نهايتا از طريق گرفتن خمس اين اموال از متشرعين ، بزرگان ديني مي توانند اين مسئله را به بهترين نحو حل نمايند .
و همچنين از باب قاعده " الناس مسلطون علي اموالهم " (12) روشن است كه هيچ احدي در هيچ كجاي جهان با هر ديني كه باشد نمي تواند مردم را از خرج اموالشان در كارهاي مشروعي كه حلال نيز هست باز دارند . مثلا اگر يك فرد در هر كجاي دنيا به دليل تسلط بر اموال شخصي خودش بخواهر طلا بخرد با كدام مبنايي مي شود خريد طلا را غير شرعي دانست .(13)
در پايان حقير به دليل تصويب فوريت طرح مجلس درباره بازاريابي شبكه اي به تمامي نمايندگان محترم و خصوصا جناب آقاي حداد عادل كه با اينجانب نيز آشنا هستند به زودي قوانيني را به صورت سرگشاده ارسال خواهم نمود تا همگان بدانند فقدان قوانين دليل برخورد با نت ورك نيست و شايد دلايل ديگري را نيز در برداشته باشد كه تا روزهاي آينده همگان بر آن اطلاع خواهند گرفت و گرنه به استناد چه قوانيني شاهد برخورد با مسلمان ترين فرزندان اين مرز و بوم بوده ايم و اين همه خط و نشان ها و تفصير به راي ها به استناد كدام قانون كشيده شده است ؟ با اين تفاصيل تصويب طرح يك فوريتي نشانگر چه امري است ؟ و اين همه صرف پول و وقت و زمان در مجلس شوراي اسلامي از سهم مردم نشانگر چيست ؟ و باقي قضايا بماند براي بعد ...
با خضوع تمام و كمال نسبت به نمايندگان محترم مجلس و مقام معظم رهبري كه در آرزوي ديدار دوباره با ايشان هستم كه اگر اين فرصت فراهم شد از اسراري خواهم گفت كه منصور به خاطر آنها بر بالاي دار اشك خون مي ريخت . به اميد تحقق اين آرزو . والسلام
پاورقي ها :
- رجوع شود به لمعه و شرح لمعه شهيد اول و ثاني باب جعاله .
- تحرير الوسيله امام خميني ، كتاب الديات و مسائل المستحدثه ، نشر انتشارات استاد مطهري ، تاريخ نشر 1408 قمري ، مطبعه سلمان فارسي .
- رجوع شود به كتاب مكاسب شيخ مرتضي انصاري و محرمات مكاسب صفحه 32 و 33 . ناشر : محمد حسين ابراهيمي تابستان 1377 چاپخانه مهر .
- تبصره المتعلمين علامه حلي ، كتال متاجر جلد 1 صفحه 227 . ناشر : كتابفروشي اسلاميه به شرح آيه اله حاج شيخ ابوالحسن شعراني .
- كتاب معتقدالاماميه صفحه 341 و 346 ، نقل از فرهنگ معارف اسلامي ، تاليف دكتر سيد جعفر سجادي و قرآن سوره بقره آيه 275 .
- رجوع شود به بند سوم قانون تجارت مصوب 13/2/1311 _ باب اول مندرج در كليات قوانين حقوقي كه در تقسيم بندي هاي معاملات تجاري ، هيچ نوع منعي را براي تجارت هاي حلال قائل نشده است ، از جمله حق العمل كاري و كمسيون ، زيرا هر دوي اينها كار است و نياز به فعاليت دارد .
- رجوع شود به تمام رساله هاي عمليه و كتب مرجع فقهي و همين طور باب احكام صلح در رساله امام خميني كه در آن ، يكي از عقود اسلامي را مصالحه دانسته است و همين طور كتب فقهي ديگر مثل عروه الوثقي و غيره ...
- لازم به ذكر است كه بر طبق آمار ، ساليانه هزاران نفر در اثر ترافيك و دود حاصله از خودروها ، جان مي بازند و هيچ كس نه مسئول آن است و نه بدان مي پردازد ولي توجه كنيد كه حتما تجارت طلا ، چيزي در اين رديف ها نيست و حالا چرا بدان پرداخته مي شود ، والله العالم.
- منظور اين است كه اگر در كشور ما ، مسئولي حركتي را انجام داد كه انجام آن حركت ، موجب تظاهرات و شورش مردمي گرديد ، دولت و حكومت بايستي ابتداء حساب آن مسئول را برسد و سپس جوابگوي مردم باشد نه اينكه آن مسئول ، بحراني را بپايد كند و در موقع خطر ، خودش را پنهان بسازد . مثلا اگر در تجارت هاي اينترنتي كه هر مسئول رده پاييني با دخالت هاي بيجا ، موجب تعطيلي و نهايتا ضرر و زيان به قشر محروم جامعه گرديد ، و با تصميم گيري هاي ناصحيح ، موجب ايجاد بحران هاي عظيم اجتماعي ، به دليل بيكاري و ضرر وزيان وارد بر مردم شد ، بايستي آن مسئول نيز مورد مواخذه شديد قرار گيرد و حال آنكه اين مسئولين بدون در نظر گرفتن عواقب زيانبار اجتماعي جلوگيري از تجارت جهاني ، دائما و مستمرا از طريق روزنامه ها و دواير حقوقي ، فقط مسئول بگير و بببند و بحران آفريني شده اند و هيچ مسئوليتي براي خويش در قبال پيامد هاي عظيم اجتماعي آن ، و بيكاري عمومي جوانان ، قائل نيستند و مسئولين بالاتر نيز در قبال اعمال هيجاني و بي مبناي آنان ساكتند . و حال آنكه با توجه به بيكاري عظيم قشر محروم و به خصوص جوانان ، دولت ، بايستي با عملكرد نابجاي مسئولين ذيربط نيز برخورد صحيح و روشن داشته باشد ، تا از بحران هاي عظيم اجتماعي جلوگيري شود .
- رجوع شود به باب خمس ، مسائل اموال مخلوط به حرام در كليه رسائل عمليه و كتب فقهي و همچيني با احكام صلح .
- راجع به درس خواندن يا نخواند اينجانب ، سخن هاي زيادي بر سر زبان هاست كه به نظر بنده ، ميزان علم هر فردي ، در يك بحث آزاد ، مستدل و منطقي روشن مي شود ، نه در يك برگه و همچنين علوم در سينه افراد است نه در اوراق .
- يعني ، مردم بر اموال خود براي خريدهاي سالم كاملا مسلط و آزادند و احدي نمي تواند مانع آنان شود و ارجاع خريدهاي درست " نت وركي " به شرع و وارونه جلوه دادن آن براي برخي صاحب نظران ديني و بزرگواران ( توسط بعضي از دست اندركاران گرفتن استفتاء ) ، چيزي نيست به جز اينكه عده اي مي خواهند در كشور اسلامي ما بحران آفريني نمايند و مانع مشاركت عمومي مردم در فرصت هاي سرنوشت ساز شوند . زيرا روشن شدن اين كار آنقدر پيچيده و فني است كه با گرفتن يك استفتاي ساده توسط برخي از دوستان كم اطلاع نمي شود همه ابعاد آن را روشن نمود و بزرگواران ما ، بايد بر روي طلب كنندگان استفتاء ، دقت بيشتري داشته باشند . اميدوارم ارباب جرايد عزيز ما دقت بيشتري در هويت افراد داشته باشند ( از حيث ذي اطلاع بودن و دقت در طرح تخصصي سوالات غير قابل اعتماد برخي از افراد استفتاء كننده ) زيرا دامنه علمي اين كار به اندازه دامنه جهان امروز وسيع است .
- برخي از بزرگواران نيز معتقدند كه افراد در راس اين كار ، بزودي ورشكست خواهند شد ، كه اين حرف نيز نشانه غير علمي بودن سخن هاي رسيده به آن بزرگواران است و برخي ديگر ، صاحبان اصلي اين كار را ، يهودي و صهيونيست مي دانند كه نسبت دادن اين عناوين نيز ، نياز به دسترسي به اداره آمار وثبت احوال كشور متبوعه دارد كه طبيعي است در غير اينصورت اين نوع قضاونها نيز فاقد ارزش علمي است .
منبع : مجله همه چيز
